Δευτέρα, 31 Αυγούστου 2015

Αρμενία: Από τη Μυθολογία στην Γενοκτονία 4

'' Όλες διηγούνται την ίδια ιστορία και φέρουν τις ίδιες ουλές: οι άνδρες τους σκοτώθηκαν όλοι κατά τις πρώτες ημέρες των πορειών, έξω από τις πόλεις τους, μετά τις οποίες, οι γυναίκες και τα κορίτσια απογυμνώθηκαν κατά τις νυχτερινές επιχειρήσεις στη διάρκεια του ύπνου τους, από τα λίγα χρήματά τους, τα στρωσίδια τους, τα ρούχα τους, ξυλοκοπήθηκαν, απήχθησαν και κακοποιήθηκαν με εγκληματικό τρόπο. Οι φρουροί τις ανάγκασαν να πληρώσουν ακόμη και για τις
πηγές πόσιμου νερού στην διάρκεια της αναγκαστικής πορείας τους και ήταν οι χειρότεροι βασανιστές τους, αλλά, επιπλέον, επέτρεψαν  στα πιο ποταπά στοιχεία του κάθε χωριού, απ' όπου περνούσαν, να αρπάζουν τα κορίτσια και τις γυναίκες και να τις κακοποιούν. Όχι μόνο είχαμε ενημερωθεί για αυτό, αλλά αυτές οι σκηνές συνέβησαν εδώ, μπροστά στα δικά μας μάτια και φανερά μέσα στους δρόμους. "

Το παραπάνω απόσπασμα, με ημερομηνία της 6η Αυγούστου 1915, αποτελεί τμήμα από ένα έγγραφο του F.H Leslie, Αμερικανού ιεραπόστολου στην πόλη Urfa, προς τον πρόξενο των Ηνωμένων Πολιτειών στο Χαλέπι, Jesse B. Jackson και συνοψίζει σε μεγάλο βαθμό, ποια ήταν η Γενοκτονία, η δολοφονία του ενάμισυ εκατομμυρίου Αρμενίων κατά τη διάρκεια του πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, στον οποίο πρέπει να συμπεριληφθεί ως θεμελιώδης πτυχή, η σεξουαλική ταυτότητα. Και αυτό διότι, στην περίπτωση των μαζικών εκστρατειών εξόντωσης, όπως η Γενοκτονία των Αρμενίων, το Ολοκαύτωμα και τη Γενοκτονία στη Ρουάντα, οι σεξουαλικές πτυχές ελαχιστοποιούνται συνήθως στις επιστημονικές μελέτες.1
Αυτό είναι ίσως κατανοητό, αν αναλογιστεί κανείς το συνολικό χαρακτήρα των όσων δικαίως αποκαλούνται παγκόσμιες γενοκτονίες του περασμένου αιώνα. Η Γενοκτονία των Αρμενίων αποτελούσε την σχεδόν επιτυχημένη προσπάθεια από τη δικτατορία των Νεοτούρκων (επίσης γνωστή με το όνομα της Επιτροπή Ένωσης και Προόδου CUP), για να "καθαρίσει" τη γη της Ανατολίας, όχι μόνο από περίπου δύο εκατομμύρια Αρμενίους της αυτοκρατορίας, αλλά και άλλες εθνικότητες, κυρίως χριστιανικές, όπως ήσαν οι Έλληνες και οι Ασσύριοι, πράγμα που, τις περισσότερες φορές, υλοποιήθηκε με τη χρήση διαφόρων μεθόδων άμεσων και έμμεσων σφαγών: σκοτωμοί, πνιγμοί, πορείες θανάτου υπό το πρόσχημα του ταξιδιού , αναγκαστική πείνα, ασθένειες, κ.λπ.
 Έτσι, όταν ο απώτερος στόχος είναι να αποκαλυφθούν οί δράστες του αφανισμού ενός λαού που αποτελείται από άνδρες, γυναίκες και παιδιά, θέματα όπως η σεξουαλική κακοποίηση, ή ποιοι παράγοντες ή σε ποιο βαθμό οι παράγοντες έδρασαν και με ποιο τρόπο,  η σεξουαλική ταυτότητα, η ηλικία στην επιλογή των θυμάτων, δεν μπορεί να φαίνεται δευτερεύουσας σημασίας.
Τα γεγονότα της Γενοκτονίας εξεταζόμενα σε ομάδες φύλου, δείχνουν ότι οι άνδρες και οι γυναίκες συχνά έχουν επηρεαστεί από την Γενοκτονία με πολύ διαφορετικούς τρόπους, τόσο ως θύματα ,όσο και ως άτομα που δρούσαν, και εστιάζοντας σε θέματα όπως η σεξουαλική ταυτότητα είναι σημαντικό, αν θέλουμε να κατανοήσουμε πλήρως τους όρους, τα πρότυπα, τη δυναμική και τις συνέπειες της Γενοκτονίας και άλλων μαζικών εγκλημάτων.
 Η μαζική σφαγή που διοργανώθηκε επιλεκτικά, όσον αφορά τη σεξουαλική ταυτότητα - μερικές φορές αποκαλείται gendercide2- είναι ένα κοινό χαρακτηριστικό στον πόλεμο,την εθνοκάθαρση και την γενοκτονία, και ο στόχος σε όλη την Ιστορία, σε αυτό το είδος της σύγκρουσης , είναι οι άνδρες, ειδικά οι νεώτεροι, ή  οι μάχιμης ηλικίας''

H Γενοκτονία των Αρμενίων,  υλοποιήθηκε μέσω δύο διαδοχικών γενοκτονιών φύλου,  που  διασυνδέονται στο πλαίσιο μιας ευρύτερης εκστρατείας εξόντωσης. Τα πρώτα θύματα της Γενοκτονίας των Αρμενίων ήταν  σχεδόν αποκλειστικά άνδρες: Περίπου 200.000 Αρμενίων στρατιωτών, που υπηρετούσαν στο οθωμανικό στρατό , από τις αρχές του 1915 αφοπλίστηκαν και σφαγιάστηκαν ή πέθαναν σε καταναγκαστική εργασία, όπως επίσης  πολιτικοί, θρησκευτικοί ηγέτες αλλά και άλλα μέλη της αρμενικής κοινωνίας, οι οποίοι συνελήφθησαν, απελάθηκαν, συχνά βασανίστηκαν και θανατώθηκαν την άνοιξη του ίδιου έτους. Τους ακολούθησαν με τη σειρά τους  ό, τι είχε απομείνει από τους άνδρες και τα μεγαλύτερα αγόρια, που δεν κατάφεραν να κρυφτούν ή να διαφύγουν, που και αυτά σφαγιάστηκαν, πράγμα που απετέλεσε το  προοίμιο για τις πορείες θανάτου ή τα αρχικά στάδια, των απελάσεων. Μερικοί ηλικιωμένοι άνδρες και αγόρια κατάφεραν να παραμείνουν ζωντανοί, τουλάχιστον κατά την περίοδο αυτών των αναγκαστικών πορειών, μέσω της διαφθοράς των φυλάκων ή με την μεταμφίεση σε γυναίκες.

Αρμένιοι πρόσφυγες από περιοχές της Περσίας, υπό οθωμανική κυριαρχία και αυτή η περιοχή, μαρτυρούν στις αρχές του 1915 τα εξής:

"750 Αρμένιοι οι οποίοι έφθασαν στη Σάλμαστ από την Ούρμια ήταν εντελώς γυμνοί, και οι γυναίκες τους είχαν απαχθεί. Στην Dilman επίσης ο ίδιος αριθμός των Αρμενίων θα σκοτωθεί και ο φόνος θα υλοποιηθεί με τον πιο φρικτό τρόπο: Έκοψαν τα πόδια ζωντανών ανθρώπων  με τη χρήση πριονιών, τεμάχισαν τους καρπούς τους με τον ίδιο τρόπο, έκοψαν τη μύτη, τα μάγουλα και τα χείλη με το ψαλίδι και έκαψαν τα μέρη του σώματος που είναι πιο ευαίσθητα. Οι πιο ηλικιωμένοι, όπως και οι νεώτεροι, δολοφονήθηκαν με τρομακτικά βασανιστήρια, ανεξάρτητα από το φύλο. Είδαμε τα ίχνη της άνευ ορίων ωμότητας, πύρινες σούβλες να έχουν περαστεί μέσα από τα γεννητικά όργανα των γυναικών και των ανδρών, και με τέτοιο τρομερό τρόπο να έχουν οδηγηθεί στο θάνατο''.



Από το καλοκαίρι του 1915, οι γυναίκες και τα παιδιά αποτέλεσαν την επόμενη σημαντική ομάδα-στόχο. Για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους οι συνοπτικές ενημερώσεις και διαδικασίες απαιτούσαν εντός των επόμενων εβδομάδων, να εγκαταλείψουν τα σπίτια και τις περιουσίες τους και να περπατήσουν προς την έρημο της Συρίας,όπου, υποτίθεται, θα γινόταν μια απλή εγκατάσταση.Οι χωροφύλακες που συνόδευαν τα καραβάνια των απελαθέντων είχαν ως εντολή, άρα και γενικό στόχο, να εξοντώσουν το σύνολο ή το μεγαλύτερο μέρος των απελαθέντων μέσω μαζικών σφαγών, ατομικών πράξεων βίας, εξάντλησης, πείνας, αφυδάτωσης ή ασθένειας πριν καν προλάβουν να πλησιάσουν τις περιοχές δήθεν επανεγκατάστασης, που βρίσκονταν στην έρημο.3

Η Maria Jacobsen, μαρτυρεί:

''Μπορούσε κανείς να αισθανθεί από μακρυά αυτούς τους απελαθέντες ασθενείς , νεκρούς και ετοιμοθάνατους, αυτούς τους φτωχούς ανθρώπους, που δεν είχαν πια τίποτε το ανθρώπινο και που βρίσκονταν σε κατάσταση τέτοια, που ούτε ζώα δεν έχουν ποτέ βρεθεί, γιατί κάποιοι άνθρωποι τα λυπήθηκαν και γλίτωσαν τη σφαγή.

Οι γυναίκες στα προσωρινά στρατόπεδα εξετάζονταν πριν από την απαγωγή και τον βιασμό όπως ακριβώς τα ζώα πριν τη σφαγή για να καταλήξουν σε κάποιο κρεοπωλείο3.Οι γύρω περιοχές και τα χωριά της Harput [Kharpert] και της Mezreh, κατά μήκος των διαδρομών απέλασης, είχαν γίνει κέντρα συστηματικής κατανομής των Αρμενίων γυναικών, νέων και ηλικιωμένων, στο πλαίσιο των τοπικών πληθυσμών
.Άλλες πηγές επιβεβαιώνουν ότι εκτός από την περιοχή της Mezreh, οι γυναίκες και τα παιδιά των Αρμενίων κατασκήνωναν κάτω από άθλιες συνθήκες. Αυτή η κατασκήνωση είχε μετατραπεί σε μια καλά οργανωμένη αγορά σκλάβων, όπου η πιο επιθυμητές γυναίκες των Αρμενίων, πρώτα απ 'όλα εκείνες που προέρχονταν από πλούσιες οικογένειες, αφού βρίσκονταν και ελέγχονταν από γιατρούς για ασθένειες, κ.λπ. και δίνονταν σε ντόπιους μουσουλμάνους. Αν κάποια γυναίκα αρνείτο να ακολουθήσει το νέο "ιδιοκτήτη" της, κρατείτο έως να αποδεχθεί μια ζωή σκλαβιάς.
Σύμφωνα με τα τουρκικά στρατιωτικά δικαστήρια της μεταπολεμικής περιόδου, η διανομή και η συστηματική κακοποίηση που υπέστησαν οι Αρμένιες δεν ήταν μοναδικό προνόμιο των κατώτερων στρωμάτων της οθωμανικής κοινωνίας. Ο Νουρί, ο επικεφαλής της αστυνομίας της Τραπεζούντας, για παράδειγμα, έφερε στην Κωνσταντινούπολη τα νεαρά κορίτσια, ως δώρα στον Γενικό Διοικητή της Κεντρικής Επιτροπής της Ένωσης και της Επιτροπής Προόδου, ενώ το Νοσοκομείο της Ερυθράς Ημισελήνου στην Τραπεζούντα μετατράπηκε σε "τόπο απολαύσεων ", όπου υψηλόβαθμα στελέχη επιδίδονταν σε όργια . Πράγματι, η επιλογή κοριτσιών και γυναικών με σκοπό να δοθούν σε μουσουλμάνους ηγέτες φαίνεται να ήταν κοινή πρακτική.




Ο Πρόξενος Jesse Β. Jackson, αυτόπτης μάρτυρας, διηγείται:

« Σταδιακά, ολιγάριθμα άτομα άρχισαν να φθάνουν στο Χαλέπι και να διηγούνται τις οδυνηρές λεπτομέρειες των εκτοπίσεων καθώς και για την πραγματική σφαγή συγγενών και φίλων των και για τις απίστευτες κτηνώδεις πράξεις των Τούρκων χωροφυλάκων σε βάρος κοριτσιών και των πιό ελκυστικών γυναικών, καθώς και για τα αναρίθμητα αλλά θηριώδη εγκλήματα πού διαπράττονταν εναντίον τους.[...]
Ένα απ' τα πιό τρομερά θεάματα πού μπορούσε να ιδεί κανείς στο Χαλέπι, ήταν η άφιξη στις αρχές του Αυγούστου του 1915 πέντε χιλιάδων περίπου γυναικών και παιδιών σκελετωμένων, ρυπαρών, ρακένδυτων και αρρώστων, τριών χιλιάδων τη μια μέρα και δύο χιλιάδων την επομένη. Οι άνθρωποι αυτοί ήταν οι μόνοι πού είχαν επιζήσει απ' τους εύπορους και ευημερούντες Αρμενίους κατοίκους της περιοχής Σεβαστείας, πού με τους μετριώτερους υπολογισμούς υπερέβαιναν τις τριακόσιες χιλιάδες ψυχές. Και τί είχαν γίνει οι υπόλοιποι; Απ' τους πιο ανεπτυγμένους διανοητικά από κείνους πού είχαν φτάσει στο Χαλέπι μαθεύτηκε, ότι στις αρχές της άνοιξης του 1915 οι άνδρες και τα πάνω από 14 ετών αγόρια είχαν κληθεί στα αστυνομικά τμήματα της επαρχίας εκείνης σε διάφορα πρωινά κατά τη διάρκεια πολλών εβδομάδων και εκτοπίστηκαν κατά ομάδες από χίλια έως δύο χιλιάδες άτομα, δεμένοι ο ένας με τον άλλο με σχοινιά και ότι κανείς πλέον δεν άκουσε τίποτε γι' αυτούς από τότε. Η μοίρα τους καταγράφηκε στα χρονικά του Θεού και έτσι είναι περιττό να αναφέρωμε εδώ τίποτε γι' αυτή. Οι επιζήσαντες, για τους οποίους είπαμε παραπάνω, διηγούνταν τις πιό ανατριχιαστικές λεπτομέρειες για όσα υπέφεραν καθ' οδόν, αφότου είχαν ξεκινήσει απ' τα σπίτια τους πριν από το Πάσχα, και ταξίδευαν ίσως και χίλια μίλια ωσότου έφθασαν στο Χαλέπι τον Αύγουστο, τέσσερις περίπου μήνες αργότερα, πεζή με πολύ λίγη τροφή και μάλιστα χωρίς να τους επιτρέπουν οι θηριώδεις Τούρκοι χωροφύλακες να πιουν νερό, όταν έφταναν σε πηγάδια πού βρίσκονταν στην άκρη του δρόμου. Εκατοντάδες απ' τις πιό όμορφες γυναίκες και κοπέλλες αρπάχτηκαν από άγρια στίφη Τούρκων πού έμπαιναν κάθε μέρα ανάμεσα τους».




Στην έκθεσή του προς τον G Horton, ο Walter M. Gedde γράφει:

« Οι άνθρωποι αυτοί περπατούν όλη τη μέρα με βήμα σημειωτόν και κλονιζόμενο και επί ώρες δεν μιλούν ο ένας στον άλλο. Σε μια τοποθεσία όπου σταμάτησα στην άκρη του δρόμου για να γευματίσω, με περικύκλωσαν ένα πλήθος μικρών παιδιών πού έκλαιγαν όλα για ψωμί. Πολλά απ' αυτά τα παιδάκια είναι αναγκασμένα να βαδίζουν ξυπόλητα πάνω στο δρόμο και πολλά απ' αυτά κουβαλούν και μικρά δέματα στις ράχες τους. Είναι όλα τους τρομερά αδυνατισμένα, τα ρούχα τους είναι κουρελιασμένα και τα μαλλιά τους είναι γεμάτα λέρα. Η βρώμα προσελκύει εκατομμύρια μυίγες και είδα πολλά πρόσωπα βρεφών να είναι σκεπασμένα απ' τα έντομα αυτά γιατί οι μητέρες τους είναι τόσο εξαντλημένες, ώστε να μη μπορούν να τα διώξουν.
«Σε διάφορα μέρη εμφανίσθηκαν αρρώστιες στη διάρκεια της οδοιπορίας και στο Χαλέπι μου ανέφεραν πολλά περιστατικά τυφοειδούς πυρετού ανάμεσα στους Αρμενίους, όταν θα ‘φευγα απ' εκεί. Πολλές οικογένειες χωρίσθηκαν γιατί οι άνδρες στάλθηκαν σε μια διεύθυνση και οι γυναίκες και τα παιδιά σε μιαν άλλη. Είδα μια γυναίκα πού ήταν έγκυος πεσμένη στη μέση του δρόμου και έκλαιγε και επάνω της στεκόταν ένας χωροφύλακας πού τη φοβέριζε, γιατί δεν σηκωνόταν όρθια να βαδίσει. Πολλά παιδιά γεννιώνται καθ' οδόν και τα περισσότερα απ' αυτά πεθαίνουν γιατί οι μητέρες τους δεν έχουν τροφή να τους δώσουν.
«Κανένας απ' τους ανθρώπους αυτούς δεν έχει ιδέα που πηγαίνουν η γιατί εξορίζονται. Περπατούν μέρα με τη μέρα στον δρόμο με την ελπίδα πώς θα φτάσουν κάποτε σ· έναν τόπο όπου θα τους επιτρέψουν να ξεκουραστούν.»



Οι γυναίκες με τα τατουάζ

Η πολιτική της γενοκτονίας του αρμενικού πληθυσμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ξεκίνησε με την εξόντωση του ανδρικού πληθυσμού και ακολουθήθηκε από την απέλαση του υπόλοιπου λαού στις ερήμους της Συρίας. Αυτές οι απελάσεις γρήγορα μετατράπηκαν σε πορείες θανάτου. Τα καραβάνια απελάσεων συνίσταντο κυρίως από ηλικιωμένους, γυναίκες και παιδιά. Καθ' οδόν πολλές από τις γυναίκες που είχαν απαχθεί, είτε από τους  Τούρκους στρατιώτες ή κουρδικές συμμορίες, ή Βεδουίνους σκοτώνονταν αν τολμούσαν να τους αντιταχθούν. Δεκάδες χιλιάδες γυναίκες και παιδιά έχασαν τη ζωή τους στο δρόμο προς την έρημο, ενώ άλλοι, προκειμένου να ξεφύγουν από την ταπείνωση και τη βία, προτ'ιμησαν να αυτοκτονήσουν.
 Η Γενοκτονία των Αρμενίων είχε ως αποτέλεσμα την απαγωγή χιλιάδων Αρμενίων γυναικών από τις οικογένειές τους, συνήθως κατά τη διάρκεια απελάσεων ή των διανυκτερεύσεων. Μετά τις οργανωμένες μαζικές δολοφονίες του ανδρικού πληθυσμού, κατά τη διάρκεια του πρώτου σταδίου της  ενορχηστρωμένης εξόντωσης από την κρατική πολιτική, οι  διοικητές εφάρμοσαν μια άλλη προσχεδιασμένη φάση της γενοκτονικής πολιτικής τους: την καταστροφή του υπόλοιπου αρμενικού πληθυσμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αυτή τη φορά με στόχο τους ηλικιωμένους, τις γυναίκες και τα παιδιά.
Μερικά από εκείνα τα άτομα που απήχθησαν και ενσωματώθηκαν στη μουσουλμανική οικογενειακή ζωή, με την πάροδο του χρόνου ξέχασαν την αρμενική εθνικότητά τους και έχασαν επιπλέον και τη δυνατότητα να μιλούν τη μητρική τους γλώσσα.
Προκειμένου να σώσουν τη ζωή τους και τη ζωή των αγαπημένων τους, πολλές γυναίκες Αρμενίων  ασπάστηκαν το Ισλάμ διά της βίας. Το αποτέλεσμα ήταν να παντρευτούν με Μουσουλμάνους και, σύμφωνα με τα τοπικά έθιμα της φυλής, σημαδεύτηκαν με ειδικά τατουάζ.
Τα τατουάζ χρησιμοποιούνταν εκτενώς ως φυλαχτά στη Μέση Ανατολή και τις ισλαμικές χώρες, καθώς χρήστες να πιστεύουν ότι τα σημάδια τους ήταν διαποτισμένα με μαγικές δυνάμεις. Αυτά τα τατουάζ ήταν συχνά μικρά στίγματα, κουκίδες, ή ένα μικρό "x" και παρείχε προστασία,  δύναμη και γονιμότητα, όπως πίστευαν.
Τα νέα  διακριτικά σημάδια, που χαράχτηκαν στις Αρμένιες, φανέρωναν την υποδούλωση και καταδείκνυαν την αλλαγή που είχε συντελεστεί στη ζωή των αιχμαλώτων γυναικών.


Μετά το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου πολέμου, πολλές αρμενικές οργανώσεις και ξένοι ιεραπόστολοι βοήθησαν στην απελευθέρωση αρμενίων γυναικών και παιδιών από τους απαγωγείς τους. Ήταν αποστολές σωτηρίας, που πολλές φορές μετατράπηκαν σε ριψοκίνδυνες επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας.
Ανάμεσά τους ήταν και η δανέζα ιεραπόστολος Karen Jeppe , που με τη συνδρομή κάποιων Αράβων φυλάρχων, μέχρι το 1928 κατάφερε να σώσει 2.000 περίπου γυναικόπαιδα από τη μουσουλμανική αιχμαλωσία.
Με την αμέριστη συμπαράσταση του υιοθετημένου της γιου Μισάκ, την οικονομική συνδρομή της Κοινωνίας των Εθνών και διεθνών οργανισμών για τα δικαιώματα της γυναίκας, η Karen Jeppe κατάφερε να απελευθερώσει πολλές Αρμένιες ομήρους και να τις φυγαδεύσει σε ασφαλή ιδρύματα σωτηρίας. Κάποιες φορές, μάλιστα, εξαγόραζε τις γυναίκες από τους Άραβες «ιδιοκτήτες» τους.

Ένα από τα εμπόδια που αντιμετώπισε συχνά απελευθερώνοντας τις αιχμάλωτες γυναίκες ήταν τα τατουάζ που είχαν πολλές από αυτές στο πρόσωπο, για να διακρίνεται σε ποια φυλή ανήκουν.Η ίδια σε μία από τις αναφορές της στην Κοινωνία των Εθνών έγραφε:

 «Οι ψυχολογικές συνέπειες του σημαδέματος των γυναικών είναι συχνά πολύ οδυνηρές. Οι δύσμοιρες αυτές γυναίκες νιώθουν ότι έχουν σημαδευτεί στο πρόσωπο για πάντα. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που πολλές διστάζουν να γυρίσουν στα σπίτια τους. Απλώς, δεν τολμούν να παρουσιαστούν έτσι μπροστά στους συμπατριώτες τους».

Με μεγάλο κουράγιο και απαράμιλλο θάρρος η μεγάλη αυτή φιλάνθρωπος και φίλη των Αρμενίων, που κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας φιλοξενούσε πρόσφυγες στο υπόγειό της και παρείχε βασικές προμήθειες στα καραβάνια της εξορίας, βοήθησε να εγκατασταθούν οι απελευθερωμένες γυναίκες στο Χαλέπι και να ορθοποδήσουν. Συνέβαλε στη δημιουργία νηπιαγωγείων, ιατρείων και στην απασχόληση αυτών των γυναικών με την παραγωγή παραδοσιακών αρμενικών κεντημάτων. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο, η αρμενική κοινότητα στο Χαλέπι τίμησε την Κάρεν Γέπε για το έργο της, δίνοντας το όνομά της σε σχολείο της παροικίας.
Πολλές εθελόντριες πλήρωσαν ακόμα και με τη ζωή τους για την ανάμειξή τους σε αυτές τις αποστολές σωτηρίας, όπως και πολλές Αρμένιες που εκτελέστηκαν εν ψυχρώ, ενώ προσπαθούσαν να αποδράσουν.





ΟΙ ΣΤΑΥΡΩΜΕΝΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ

Στις 11 Μαΐου του 1919 στην αίθουσα ''Loew's New York Theatre'', υποβλήθηκε την τελευταία στιγμή και παρουσιάστηκε η ταινία  Auction of Souls (Πλειστηριασμός των ψυχών), η οποία ήταν πράγματι συγκλονιστική. Στην ταινία η Aurora Mardiganian υποδυόταν τον εαυτό της.

Η πραγματική ιστορία των σταυρωμένων κοριτσιών θα έλθει στο φως σχεδόν 70 χρόνια αργότερα.



 Arshaluys Mardigian
 (1901-1994)

 Η Arshaluys Mardigian γεννήθηκε στις 12 Ιανουαρίου του 1901 στην  Chmshgatsak4 της Αρμενίας και πέθανε στις 6 Φεβρουαρίου του 1994 στο Λος Άντζελες.
 Ήταν η κόρη μιας εύπορης οικογένειας Αρμενίων, η οποία ζούσε στην Chmshgatsak (Çemişgezek), είκοσι μίλια βόρεια της Harput,στην Οθωμανική Τουρκία. Έγινε μάρτυρας της σφαγής των μελών της οικογένειάς της και εξαναγκάστηκε να βαδίσει πάνω από 1.400 μίλια. Κατά την αναγκαστική πορεία απήχθη και πωλήθηκε στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής. Αγοράστηκε από ένα χαρέμι όντας σε εφηβική ηλικία, για 85 λεπτά. Κατόρθωσε να γλιτώσει από το θάνατο, διέφυγε και αρχικά συνάντησε Ρώσους στρατιώτες, που την βοήθησαν να φτάσει  στην Erzingan.Από κεί πήγε στο Ερζερούμ, μετά στο Καρς, στο Gumri και έφτασε στην Τιφλίδα (σύγχρονη πόλη Tbilisi της Γεωργίας), όπου έμεινε στο σπίτι Hovhanness Toumanyan. Από εκεί, πήγε στη ρωσική πρωτεύουσα, την Αγία Πετρούπολη, τον Οκτώβριο του 1917, όταν η Ρωσική Επανάσταση ήταν σε εξέλιξη.  Από εκεί ταξίδεψε για το Όσλο και, τέλος, με τη βοήθεια της Near East Foundation., έφυγε για τη Νέα Υόρκη.

Εκεί αποφάσισε να αλλάξει το όνομά της σε Mardiganian, για να προστατέψει τους συγγενείς της στην Τουρκία, αλλά και για το λόγο ότι ήταν πιό εύκολο να το προφέρουν οι Αμερικανοί.

 Στη Νέα Υόρκη, την πλησίασε ο Harvey Gates, ένας νεαρός σεναριογράφος, ο οποίος τη βοήθησε να γράψει και να δημοσιεύσει μια αφήγηση που συχνά περιγράφεται ως απομνημονεύματα με τον τίτλο  Ravished Armenia Η ιστορία της Aurora Mardiganian, της χριστιανής κόρης, που επέζησε από τις Μεγάλες Σφαγές του 1918.
Την ίδια εποχή, ο William Selig, ένας ντοπιος από το Σικάγο, μετακόμισε στο Λος Άντζελες για να κάνει ταινίες, που γίνεται στο πλαίσιο της διαδικασίας ίδρυσης του σύγχρονου Χόλιγουντ. Ένδιαφέρθηκε για την ιστορία της Mardiganian, αλλά το πρόβλημα ήταν ποιά θα πρωταγωνιστούσε ως Aurora".
Ο Selig αποφάσισε ότι η πραγματική ηρωίδα θα πρέπει να πρωταγωνιστήσει στην ταινία, βασισμένη στο βιβλίο και με τίτλο ''Auction of Souls", που αργότερα έλαβε τον τίτλο Ravished Armenia. Έτσι, η Aurora θα ήταν η πρωταγωνίστρια και η σύμβουλος για τα κοστούμια και υπόθεση.

 Μόλις 19 ετών την εποχή αυτή, παρουσίασε έκδηλα στοιχεία  ψυχικής οδύνης με το να ουρλιάζει από το φόβο όταν έβλεπε τους συμπρωταγωνιστές με τα τούρκικα κοστούμια, ξεχνώντας ότι επρόκειτο για σκηνή της ταινίας. Μετά από όλα όσα είχε περάσει λίγο καιρό πριν και έχοντας νωπά τραύματα αναγκαζόταν να αναπαραστήσει βιώνοντας εκ νέου τα εγκλήματα μέσα από την ταινία.
Η ταλαιπωρία Mardiganian έμοιαζε να μην έχει τέλος. Κατά τα γυρίσματα της ταινίας υπέφερε από σπασμένα οστά και μια ισπανική γρίππη.Επί πλέον έπρεπε μέσα από τον πόνο και τον πυρετό, να συνεχίσει αισθανόμενη το καθήκον της, να κάνει γνωστή την ιστορία των Αρμενίων.
 
Η πρώτη προβολή στη Νέα Υόρκη του βωβού κινηματογραφικού έργου, με τίτλο Ravished Armenia πραγματοποιήθηκε  στις 16 Φεβρουαρίου του 1919, στην αίθουσα του Plaza Hotel, με τους  Oliver Harriman και τον George W. Vanderbilt, που παρευρίσκονταν ως οικοδεσπότες για λογαριασμό της Αμερικανικής Επιτροπής για την Αρμενική και Συριακή Αρωγή.

Το ίδιο βράδυ της πρεμιέρας στην Time Square,η Aurora μίλησε σε δύο άλλα θέατρα της Νέας Υόρκης, το ένα στο Lower East Side και το άλλο στο Brooklyn.Την επόμενη ημέρα η Eleanor Gates την συνόδευσε  στο Μπάφαλο, όπου παρουσίασε και εκεί την ταινία. Εκεί όμως η ψυχική πίεση ήταν πολύ έντονη από αυτή την εκμετάλλευση για την νεαρή και αλλόφρονα και η Gates την οδήγησε μακριά σε ένα μοναστήρι, όπου προσέλαβε επτά ηθοποιούς, για να εκπληρώσει τις ομιλίες σε φιλανθρωπικές εκδηλώσεις στη Φιλαδέλφεια, το Σικάγο, τη Βοστώνη και το Λος Άντζελες. Η Aurora απειλούσε να αυτοκτονήσει, πριν δραπετεύσει από το μοναστήρι.

Η ταινία,5 όπως και το βιβλίο, είχε τεράστια επιτυχία σε όλη την Αμερική, τον Καναδά, την Κούβα, την Αυστραλία και την Ευρώπη. Οι παραγωγοί της ταινίας προσπάθησαν να κάνουν Mardiganian  μια πραγματική σταρ του Χόλιγουντ, αλλά εκείνη αρνήθηκε να κάνει άλλες ταινίες.


Η πραγματική ιστορία  για τις σταυρωμένες γυναίκες

Κοντά εβδομήντα χρόνια αργότερα, η Aurora Mardiganian έβαζε τα πράγματα στη θέση τους αποκαλύπτοντας στον ιστορικό Antony Slide5 τα πραγματικα ιστορικά γεγονότα γι' αυτήν την σκηνή της ταινίας και αποκάλυψε ότι στην πραγματικότητα επρόκειτο για ανασκολοπισμό.

''Υπήρχαν δεκαεπτά από εμάς κορίτσια, γυμνά και όλα δεμένα πάνω στις ράχες δεκαεπτά αλόγων.Ο Κούρδος Sheikh, Bekram Bey, μας έβαλε μπροστά από την συμμορία του, ώσπου φτάσαμε στην αρχαία πόλη Diabekir. Οι πύλες της πόλης ήταν κλειστές και ο Bekram Bey δεν ήθελε να ασχοληθεί περισσότερο μαζί μας. Ακριβώς έξω από τα τείχη της πόλης ήταν δεκαέξι ξύλινοι σταυροί. Υπήρχε ένα ακόμη κορίτσι εκεί που υπήρχαν οι σταυροί. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είμαι εδώ απόψε. Οι υπόλοιπες δεκαέξι από μας σταυρώθηκαν..Αυτό δείχνει η ταινία. Ήταν για μένα μια εκπληκτική αποκάλυψη, αλλά δεν αποτελούσε ακριβώς την αλήθεια .
Η πραγματική ιστορία ήταν πολύ πιο συγκλονιστική. Οι Τούρκοι δεν κάνουν σταυρούς, όπως φαίνεται στην ταινία. Οι Τούρκοι έφτιαξαν μικρούς αιχμηρούς σταυρούς. Έπειτα αφαίρεσαν τα ρούχα των κοριτσιών. Τις ανάγκασαν να λυγίσουν τα γόνατά τους και αφού τις βίασαν,τις υποχρέωσαν να καθίσουν στα αιχμηρά ξύλα μέσω του κόλπου. Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο οι Τούρκοι σκότωσαν τα κορίτσια. 
Οι Αμερικανοί έδειξαν την ιστορία στην ταινία με πιο πολιτισμένο τρόπο. Δεν μπορούσαν να δείξουν τέτοια φοβερά πράγματα.''

Η Mardiganian τελικά παντρεύτηκε και απέκτησε ένα γιο, αλλά η ευτυχία  της είχε ξεφύγει. Ποτέ δεν βρέθηκε ο αδελφός της, ο οποίος είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ πριν από τη Γενοκτονία και ο γιος της την εγκατέλειψε. Τα τελευταία χρόνια της ζωής της κυριαρχείτο από την παράνοια ότι την ανακάλυψαν οι Τούρκοι. Η μοναχική Mardiganian επέτρεπε μόνο σε μία γυναίκα να της δίνει τρόφιμα  από το παράθυρό της. Όταν πέθανε το 1994, σε ηλικία 93 ετών, κανείς δεν αναζήτησε το σώμα της και θάφτηκε σε ομαδικό τάφο, ξεχασμένη από όλους και χωρίς καν μια επιτύμβια στήλη.

 



H τραγωδία του Αρμενικού Έθνους

Η κοινή του μοίρα με τον Eλληνισμό της Mικράς Aσίας7

 H αναλογία που παρουσιάζουν οι διώξεις των Eλλήνων της Iωνίας και της Aνατολικής Θράκης στα 1913-14 και του ποντιακού Eλληνισμού στα 1916-1922 με την μεγαλύτερης έκτασης και φρικαλεότητας αρμενική Γενοκτονία του 1915-16, υπογραμμίζει την εκτίμηση ότι τελικά όλες αυτές οι τραγωδίες ήταν, παρά τις ποσοτικές τους διαφορές, όψεις του ίδιου νομίσματος. Aλλωστε, η εκτίμηση αυτή ήταν διάχυτη κατά τη διάρκεια του A΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Στις εκθέσεις τους για τη Γενοκτονία οι Eλληνες πρόξενοι συχνά δεν κάνουν διάκριση μεταξύ των διώξεων εναντίον του ενός και του άλλου στοιχείου, αφού πραγματοποιούνταν σχεδόν ταυτόχρονα και, μερικές φορές, σε απόλυτο συνδυασμό μεταξύ τους. Στις ίδιες εκθέσεις δεν περιέχονται μόνο γενικές πληροφορίες για τον κοινό σχεδόν χαρακτήρα των διώξεων, αλλά και σαφείς ακόμα δηλώσεις νεοτουρκικών κύκλων της πρωτεύουσας και της επαρχίας ότι, αμέσως μετά το «τέλος» του αρμενικού ζητήματος, το καθεστώς θα προχωρούσε και στη «λύση» του ελληνικού του προβλήματος.

Aπό την πλευρά τους, άλλωστε, οι Tούρκοι με τις διώξεις επεδίωκαν να προκαλέσουν την έξοδο της Eλλάδας στον πόλεμο εναντίον των Γερμανών για να τη χρησιμοποιήσουν ακριβώς ως πρόσχημα όχι μόνο για να ανακτήσουν τα νησιά του Aνατολικού Aιγαίου, αλλά και για να έχουν τη δυνατότητα να ολοκληρώσουν την εκδίωξη των ελληνικών πληθυσμών, με τον ίδιο τρόπο που είχαν επιχειρηματολογήσει και τους εκτοπισμούς και τη συνακόλουθη εξόντωση των Aρμενίων.
Πέρα εξάλλου από τις εκθέσεις των Eλλήνων (και πολλών ξένων) προξένων, υπάρχουν και ανάλογες πληροφορίες των Γερμανών διπλωματών. Στις αρχές Oκτωβρίου λ.χ. του 1915, προτού δηλαδή φτάσει στο τέλος της η διαδικασία της Γενοκτονίας, ο Γερμανός ναυτικός ακόλουθος στην Kωνσταντινούπολη Humann διαβίβαζε στον πρεσβευτή στην Aθήνα Falkenhayn τις εκμνυστηρεύσεις που του είχε κάνει ο Eνβέρ πασάς για την πρόθεση του Kομιτάτου να συμπληρώσει, κατά τη διάρκεια του Πολέμου, την αρμενική Γενοκτονία με την ανάλογη εξόντωση και του ελληνικού στοιχείου. Διώξεις

Παρόλα αυτά, από τις ελληνικές πηγές φαίνεται ότι σε όλη τη διάρκεια των διωγμών τους οι δύο εθνότητες υπέμειναν το Γολγοθά τους χωρίς αντιδράσεις: «Πάντες οι Aρμένιοι του βιλαετίου Aδάνων», γράφει ο Eλληνας πρόξενος στη Mερσίνα Π. Aδαμίδης στις 23 Σεπτεμβρίου 1915, «ανερχόμενοι περίπου εις 80 χιλάδας, εξετοπίσθησαν εις Xαλέπιον και εκείθεν εις Mεσοποταμίαν... Kατ’ αρχάς μεν ούτοι εδείκνυον θάρρος και μεγάλην αυταπάρνησιν, αλλά τελευταίως πληροφορηθέντες ότι ελάχιστοι κατορθούσι να φθάσωσιν εις τα υποδεικνυόμενα μέρη, ως και τους άλλους ε ευτελισμούς και ατιμώσεις, απεθαρρύνθησαν και τελείως κατέπεσεν το ηθικόν των.Eφωράθησαν... γυναίκες, διαιώσασαι εντίμως και εναρέτως μετά των συζύγων των, να εγκαταλείπωσιν αυτούς επί τη απλή ιδέα ότι ίσως θα ήτο δυνατόν να παραμείνωσιν ενταύθα. Kατόπιν τούτων δύναταί τις να φαντασθή οποίαι συγκινητικαί σκηναί διεδραμίόοντο καθ’εκάστην κατά την εντεύθεν αναχώρησίν των...».
«H εκ της Aμισσού και των πλησίον πόλεων και χωρίων έξωσις των Aρμενίων –γράφει σε έκθεσή του της 14 Iουνίου 1915 ο Eλληνας υποπρόξενος στη Σαμψούντα M. Aποστολόπουλος– εξακολουθεί ανηλεής, συντελουμένη μετ’ ανηκούστου τραχύτητος... Πλείστοι Aρμένιοι, όπως αποφύγωσι τον όλεθρον, προσέρχονται εις τον μουσουλμανισμόν. Eν χωρίον παρά τον Tαρσα μπά, εξισλαμίσθη αθρόως. Eν Aμισώ εξισλαμίσθησαν μέχρι σήμερον εξήκοντα Aρμένιοι».

Tην παθητική στάση των Eλλήνων την επέβαλαν ο φόβος και οι αδυσώπητες ανάγκες της αυτοπροστασίας: «Oι ημέτεροι», επισημαίνει σε εμπιστευτική έκθεσή του στις 6 Iουλίου 1915 ο Eλληνας πρόξενος στη Mερσίνα Π. Aδαμίδης, «έχουσι και ούτοι καταληφθεί υπό απεριγράπτου δέους, φοούμενοι μήπως, εν περιπτώσει πολέμου μεταξύ Eλλάδος και Tουρκίας, υποστώσι τα αυτά και χείρονα, πολλοί δε τούτων είχον ετοιμασθή να αναχωρήσωσιν... Eν περιπτώσει διακοπής σχέσεων και ο κατά των ημετέρων διωγμός προμηνύεται άγριος και αδυσώπητος».
Aνάλογοι ήταν και οι προειδοποιήσεις του Eλληνα υποπρόξενου στο Iκόνιο N. Mπενετάτου, όπου γίνεται λόγος για τη διέλευση από εκεί των καραβανιών των εκτοπιζόμενων Aρμενίων: «Oι ενταύθα Eλληνες»,υπογραμμίζει σε έκθεσή του της 6 Aυγούστου 1915, «περιδεείς θεώνται τα γιγνόμενα, προαισθανόμενοι ότι η αυτή ίσως τύχη αναμένει και αυτούς. Διότι προ ολίγων ημερών εψιθυρίόετο μόνον, αλλα’ ήδη οι ενταύθα τουρκικοί κύκλοι αναφανδόν πλέον διακηρύττουν, ότι τους Aρμενίους θέλουσι ακολουθήσει οι Eλληνες».
«Eνα βράδυ», γράφει η Aνδρονίκη Mαστορίδου σε αυτοβιογραφικό της κείμενο για τα νεανικά της χρόνια στην πατρίδα της, την Aγκυρα, «έρχεται ο θείος μου αναστατωμένος, χλωμός... Aρχισαν να διπλοκλειδώνουν τις πόρτες και τα παράθυρα... Στους δρόμους άκουγες βιαστικά βήματα να τρέχουν εδώ κι εκεί. Δεν αργήσαμε να μάθουμε πως μαζεύουν τους Aρμεναίους και ετοιμάζονται για σφαγή... Kαι τη νύχτα εκείνη και ως τα ξημερώματα παρακολουθούσαμε τη μεταφορά των δύστυχων ανθρώπων, που, αλίμονο, έμελλε να κατακρεουργηθούν από τα μαινόμενα ανθρωπόμορφα θηρία... (Aυτό το) εμάθαμε ύστερα από μια εβδομάδα από τον θείον μου Mιλτιάδη και τον πατέρα, που είδαν τα γεγονότα... Oταν ο πατέρας ερχόμενος (από το τσιφλίκι του) είδε τόσα σώματα κρεουργημένα φρικτά, πρισμένα, τα τσακάλια και τα κοράκια πεσμένα πάνω τους, έπαθε τέτοιο σοκ, αυτός ο γενναίος άνθρωπος, ώστε επί πέντε χρόνια ύπνο δεν είδαν τα μάτια του και στην εξορία του ακόμα...». Στις 29 Mαΐου, θυμάται ο Kωνσταντίνος Kαλογερίδης από το Eρζιτζάν, «εδόθη η διαταγή να μη μείνει ούτε ένας Aρμένιος μέσα στην πόλακες ξεχύθηκαν στους αρμενικούς μαχαλάδες και ανάγκαζαν μετο ξύλο και τις κοντακιές των όπλων όλους τους Aρμενίους να φύγουν... Oι Aρμένιοι εγέμισαν τον δρόμον της εξόδου και προχωρούσαν προς τα στενά του Kεμάχ μπογαζί. Δεν άκουγες τίποτε άλλο από ένα γενικό μοιρολόι, με πύρινα δάκρυα.
Oι Tούρκοι χωροφύλακες πουτους συνόδευαν, αλλά και οι Tούρκοι κάτοικοι, δεν παρέλειψαν να τους ξυλοφορτώσουν και να τους γιουχαΐσουν... Σε λίγο οι χωροφύλακες τραβήχτηκαν στην πλαγιά του ουνού και άρχισαν μαζί με τους τσέτες και τους Kούρδους ένα πυκνό τουφεκίδι. Mόλις έπεσαν σκοτωμένοι οι πρώτοι Aρμένιοι, άρχισαν τα πλήθη να αναταράζονται. Mε κραυγές οδύνης έφευγαν προς τα όπισθεν. Aλλά τότε συνάντησαν τους Tούρκους της πόλεως Eρόιγκιάν, οι οποίοι με όπλα και χαντζάρια τους ακολουθούσαν. Eπέπεσαν τότε εναντίον του πλήθους και τους χτυπούσαν αλύπητα. Προς της καταστάσεως αυτής όλες οι ωραίες Aρμένισσες έπεσαν στο ποτάμι (Eυφράτη). Oλη η επιφάνεια του ποταμού γέμισε Aρμένισσες... Oι Tούρκοι έσφαζαν αράδα, αλλά οι Aρμένιοι ήσαν πολλοί και με την ορμή τους τρέχοντας, έσπασαν τη ζώνη των Tούρκων και μπήκαν στην πεδιάδα. Tότε επί πολλές ημέρες γινόταν ένα αλύπητο κυνηγητό..., όπου εύρισκαν Aρμένη, τον έσφαόαν... Σε λίγες μέρες έγινε και μία εκκαθαριστική επιχείρησις: Eπειδή πολλά μωρά εζούσαν ακόμη και περιεφέροντο δίπλα στους σκοτωμένους γονείς τους, έστειλαν τους τσέτες... να τα μαζέψουν και να τα φονεύσουν. Mάζεψαν χιλιάδες παιδιών και τα έφεραν στις όχθες του Eυφράτου. Eκεί τα έπιαναν από τα πόδια και χτυπούσαν το κεφάλι τους σε πέτρα. Kι ενώ το παιδί σπαρταρούσε ακόμη, το έρριχναν στο ποτάμι...».

Kάτω από τις συνθήκες αυτές θα ήταν σήμερα άδικο να αποτιμήσουμε τις τυχόν ευθύνες για την επιλογή της απραξίας ή και της σιωπής της μιας εθνότητας κατά τη διάρκεια των παθημάτων της άλλης. Eξάλλου, στην περίοδο εκείνη έλειπε η δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης της αρμενικής και της ελληνικής ηγεσίας προς την Yψηλή Πύλη.
Tο Aρμενικό Πατριαρχείο είχε ουσιαστικά κλείσει μετά την εξορία του πατριάρχη Zαβέν και οι Aρμένιοι εκπρόσωποι στο Oθωμανικό Kοινοβούλιο, μαζί με τους πνευματικούς ταγούς του αρμενικού στοιχείου της αυτοκρατορίας, είχαν εξουδετερωθεί από τις πρώτες κιόλας μέρες των διώξεων. Aπό το άλλο μέρος, και το Oικουμενικό Πατριαρχείο, αποψιλωμένο από τις παραδοσιακές του προνομίες και με προκαθήμενο τον γέροντα και ανήμπορο Γερμανό E΄, δεν ήταν σε θέση να διαμαρτυρηθεί ούτε καν για τις διώξεις του δικού του ποιμνίου. Aλλά και η Eλλάδα περνούσε την ίδια ακριβώς εποχή (με την απόλυση του Bενιζέλου από το βασιλιά Kωνσταντίνο) στη δίνη του Eθνικού Διχασμού. Παρ’ όλα αυτά, μέσα στο ζοφερό εκείνο κλίμα του γενικού τρόμου, δεν έλειψαν οι λαμπρές εξαιρέσεις: Πέρα από τις επανειλημμένες επίσημες και ανεπίσημες διαμαρτυρίες επώνυμων εκκλησιαστικών αξιωματούχων (όπως λ.χ. του μητροπολίτη Tραπεζούντας Xρυσάνθου) προς τις τουρκικές αρχές και τους τοπικούς παράγοντες του νεοτουρκικού κομιτάτου, έχουμε τις προσπάθειες ανώνυμων ανθρώπων να ανακουφίσουν με ποικίλους τρόπους τους διωκόμενους συνανθρώπους τους ή ακόμα και να τους σώσουν, άλλοτε κρύβοντάς τους στα σπίτια τους και άλλοτε φυγαδεύοντάς τους σε ασφαλέστερα μέρη. Στις 2 Iουλίου 1915 ο Eλληνας υποπρόξενος Aμισού Aποστολόπουλος πληροφορούσε τους προϊσταμένους του ότι «επιτόπιος αρχή δια κήρυκος ειδοποίησε ότι πάντες οι κρύπτοντες Aρμενίους οφείλουσι να παραδώσωσι τούτους, άλλως θα απελαθώσι και αυτοί. Mέχρι σήμερον ουδείς συνεμορφώθη προς την πρόσκλησιν ταύτην...


Aντίσταση 

Πέρα από τις περιπτώσεις αυτές, υπάρχουν και μερικές γενναίες εκδηλώσεις αυτοθυσίας μεμονωμένων Eλλήνων, που τόλμησαν και στάθηκαν αλληλέγγυοι προς τους Aρμενίους, συχνά μάλιστα συμμεριζόμενοι την τύχη τους. Eχουμε επίσης και κάποια δείγματα απεγνωσμένης κοινής ένοπλης αντίστασης, όπως έγινε λ.χ. στις αρχές Iουνίου 1915 κατά τη διάρκεια σοβαρής εξέγερσης των Eλλήνων και Aρμενίων φυγόστρατων στην Kολώνια του Πόντου ή τον Nοέμβριο του ίδιου χρόνου με την ανταρτική δράση δύο τουλάχιστον Eλληνοαρμενικών ομάδων σε ορεινές περιοχές της επαρχίας Aμισού.
Aλλά οι σημαντικότερες περιπτώσεις κοινής αντίστασης ανήκουν χρονολογικά στην μετά τη Γενοκτονία περίοδο. Tα ελληνοαρμενικά λ.χ. ανταρτικά σώματα, που είχαν συγκροτηθεί στα ορεινά του Πόντου, ήδη από το φθινόπωρο του 1915 από λιποτάκτες του τουρκικού στρατού, κυρίως των «ταγμάτων εργασίας», έδρασαν μετά τον Iανουάριο του 1917. Kοινή εξάλλου αντιτουρκική στρατιωτική δράση θα έχουμε στις συνοριακές περιοχές της Tουρκίας μετά την διάλυση του ρωσικού μετώπου στον Aντικαύκασο και τη δημιουργία της νεαρής αρμενικής Δημοκρατίας.
Tελικά, η μαζική έξοδος των Eλλήνων και των λειψάνων των Aρμενίων από τα ανατολικά προς τον Kαύκασο και από τα δυτικά και νότια προς τη Σμύρνη και από εκεί προς την Eλλάδα το 1919-1922, σε συνδυασμό με την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923, αποσόβησε από μόνη της την ολοκλήρωση της σφαγής.
Eτσι, οι δύο εθνότητες, αφού δεν κατάφεραν να επιβιώσουν από τους κοινούς διώκτες τους στις προγονικές τους πατρίδες, θα υποχρεωθούν να μοιραστούν τη μοίρα της κοινής προσφυγιάς.



Σημειώσεις

1 Ο Δανός ιστορικός Matthias Bjornlund, προϊσμάμενος του τμήματος μελέτης Γενοκτονιών του πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης, ο οποίος ερευνά και εργάζεται πάνω στο θέμα της αρμενικής γενοκτονίας, αναφέρει στο δοκίμιό του με τίτλο: '' Ένα πεπρωμένο χειρότερο από το θάνατο, Η σεξουαλική βία κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας''

Αυτό το δοκίμιο προσπαθεί να μελετήσει τις πτυχές της Γενοκτονίας των Αρμενίων που σχετίζονται με την σεξουαλική ταυτότητα, ειδικά τον τρόπος με τον οποίο οι Αρμένιοι έγιναν στόχος για φυσική καταστροφή, η σεξουαλική κακοποίηση, δουλεία ή και αναγκαστική αφομοίωση. Δεδομένου ότι οι συγκεκριμένη μοίρα των Αρμενίων γυναικών κατά την περίοδο αυτή έχει αναλυθεί σε σπάνιες επιστημονικές μελέτες είναι σήμερα ελάχιστα γνωστές για μη Αρμένιους και μη-ειδικούς στον τομέα των μελετών για γενοκτονίες, στόχος μας είναι να συμβάλουμε στη δημιουργία μιας ευρύτερης βάσης για μια διεξοδική συζήτηση σχετικά με αυτό το γεγονός, καθώς και μια σύγκριση των πτυχών που σχετίζονται με την ταυτότητα του φύλου στη Γενοκτονία των Αρμενίων με παρόμοια θέματα παρόμοιων ιστορικών γεγονότων.

2  Ο όρος Gendercide είναι η συστηματική δολοφονία των μελών συγκεκριμένου φύλου.Ο όρος σχετίζεται με τις γενικές έννοιες της επίθεσης και δολοφονίας εναντίον των θυμάτων λόγω της ταυτότητας φύλου τους, με τη βία κατά των γυναικών και των ανδρών και είναι προβλήματα που αντιμετωπίζονται από τις προσπάθειες των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. έχει αναφερθεί να είναι ένα αυξανόμενο πρόβλημα σε πολλές χώρες. Απογραφές και στατιστικές αναφέρουν ότι σε χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία, η αναλογία ανδρών-γυναικών είναι υψηλές ώστε να αναλογούν 120 άνδρες για κάθε 100 women.Με τον όρο Gendercide εννοούμε επίσης τις μορφές παιδοκτονίας, και θανάσιμης βίας εναντίον ενός συγκεκριμένου φύλου σε οποιοδήποτε στάδιο της ζωής.

Μαρτυρία του Khanum Paloutian [Paloutzian], KMA, 10.360, Pk. 15, « Armenier-Missionen, Diverse Skildringer vedr. Arminierne [sic] 1906-1927 ».

Μαρτυρία  Khanum Paloutian [Paloutzian], KMA, 10.360, Pk. 15, « Armenier-Missionen, Diverse Skildringer vedr. Arminierne [sic] 1906-1927 ».

3 Ο γερμανός αυτόπτης μάρτυρας, δρ Martin Niepage, στη μαρτυρία του με τίτλο  ''The Horrors of Aleppo'' , εκτιμά ότι το 90% των εκτοπιζομένων Αρμενίων αφανίστηκε πριν καν φτάσει από την Ανατολία στο Χαλέπι.Αυτοί που απελάθηκαν από τη Δυτική Ανατολία είχαν ένα υψηλότερο ποσοστό επιβίωσης, επειδή συνήθως δεν σφαγιάζονταν καθ 'οδόν αλλά μεταφέρονταν συχνά με το τραίνο. Αυτό ήταν μόνο ένας ελαφρώς λιγότερο απάνθρωπος τρόπος μετεγκατάστασης σε σχέση με τις αναγκαστικές πορείες θανάτου. Οι Αρμένιοι έπρεπε πολλες φορές να πληρώσουν, για να στοιβαχτούν σε βοϊδάμαξες, χωρίς τροφή ή νερό και εκεί στην έρημο, συνήθως είχαν την ίδια τύχη με τους υπόλοιπους Αρμένιους.(''The Horrors of Aleppo'' 1917)
H. Kaiser, At the Crossroads of Der Zor : Death, Survial, and Humanitarian Resistance in Aleppo, 1915-1917 (Princeton et London, 2002). 


4 Η πόλη έχει βαθιές ρίζες των Αρμενίων, που έφταναν ως την εποχή του Βασιλείου Ουραρτού, που έφτασε στο απόγειο  το 721 π.Χ.
Οι Ουραρτού ήταν αρχαίος ιστορικός λαός που μιλούσε τη γλώσσα των Χουρριτών και κατοικούσε στην ομώνυμη χώρα Ουραρτού περιοχή παρά το Αραράτ. Αναφέρεται στη Βίβλο και αναδείχθηκε σε μεγάλη στρατιωτική δύναμη στη περιοχή της σημερινής Αρμενίας κατά τον 9ο αιώνα π.Χ.. Είναι πιθανό να προέρχονται από τους Χουρρίτες, επειδή εκείνοι κατείχαν παλαιότερα την ίδια περιοχή.

Στις 15 Απριλίου 2014, στο εβδομαδιαίο The Armenian Weekly, σε άρθρο του ο Vartan Matiossian, με τίτλο  '' Σε αναζήτηση της Aurora: Σχετικά με την ταινία ''Ravished Armenia'' και το τμήμα που έχει διασωθεί'' αφηγείται την έρευνά του σχετικά με την ταινία του βωβού κινηματογράφου ''Ravished Armenia'' (Βιασμένη Αρμενία ή Δημοπρασία των ψυχών), στην οποία η Aurora Mardiganian (1901-1994) έπαιξε τη δική της ιστορία ως επιζήσασα από το Medz Yeghern, το μεγάλο έγκλημα.

Ένας φίλος του Matiossian ο Eduardo Kozanlian, από το Μπουένος Άιρες, είχε ανακαλύψει 75 χρόνια μετά την πρώτη προβολή της ταινίας το 1919, ένα κομμάτι μήκους περίπου 15 λεπτών. Όσο για την ιστορία της Aurora Mardiganian, η μετάφρασή της στα ισπανικά εμφανίστηκε υπό μορφήν σειράς το 1965, στην ανεξάρτητη εβδομαδιαία αρμενο-αργεντίνικη Ηamazkayin.

Ένα αντίγραφο αυτού του τμήματος  της πρώτης ταινίας, που παρουσιάστηκε από τον Kozanlian στις ΗΠΑ, αναπαρήχθη πειρατικά, για εμπορική εκμετάλλευση το 2000. Στη συνέχεια, το 2009, κυκλοφόρησε ένα DVD από το 'Armenian Genocide Resource Center της Βόρειας Καλιφόρνιας, το οποίο εμπεριείχε αυτό το πρώτο κομμάτι και ήταν υποτιτλισμένο σύμφωνα με τον τίτλο του βιβλίου, ''Το Adagio για έγχορδα'' του Samuel Barber και με την προσθήκη διαφανειών.

Η πρώτη προβολή της ταινίας στο Plaza Hotel στο Μανχάταν, τον Φεβρουάριο του 1919, με τίτλο «Επίσημο Φωτο-δράμα της National Motion Picture Committee of the American Committee for Relief in the Near East ( Εθνική Επιτροπή Κινηματογραφικών ταινιών της Αμερικανικής επιτροπής για την ανακούφιση στην Εγγύς Ανατολής) "δεν ακολούθησε καμία αναφορά στον αρμενικό τύπο.

Οι εφημερίδες Hairenik, Azk και Yeridasart Hayastan ανέφεραν, την ημέρα της κυκλοφορίας της ταινίας, πως υπήρχαν προβλήματα λογοκρισίας, λόγω ης σκληρότητας των εικόνων.

6 Σύμφωνα με τον Anthony Slide, ο οποίος κατάφερε να πάρει συνέντευξη από την Mardiganian το 1988: ''Δεν υπήρξε πιο επώδυνη εκμετάλλευση ενός τραγικού γεγονότος στην Παγκόσμια Ιστορία, από την κινηματογραφική βιομηχανία, όσο τα γυρίσματα του Auction of Souls. «Η Αρμενική Εθνική Ένωση, μια οργάνωση ομπρέλα που ιδρύθηκε το 1917 στη Βοστώνη, στην υπηρεσία της Αρμενικής υπόθεσης, άσκησε πιέσεις για να σταματήσουν την προβολή της ταινίας, υποστηρίζοντας ότι η ταινία πλήγωνε τα συναισθήματα των Αρμενίων.''

Tου Iωάννη K. Xασιώτη, Kαθηγητή της Nεώτερης Iστορίας A.Π.Θ., H Γενοκτονία των Aρμενίων. H τραγωδία του αρμενικού έθνους και η κοινή του μοίρα με τον Eλληνισμό της Mικράς Aσίας


Πηγές

 -The Armenian Genocide Museum-Institut-Republic of Armenia
-Journal of Genocide Research, Vahakn N. Dadrian Les enfants victimes de génocide : le cas arménien
- George Horton , The blight of Asia - μτφ στα ελλινικά  Γ.Λ.Τσελίκα 1980
- James L. Marketos, An American Witness in Smyrna, Horton’s Book:The Blight of Asia
- Jay Winter America and the Armenian Genocide
- Κansas City Public Library, Beginning Again At Ararat
- Denis Donikian, Violence sexuelle durant le génocide arménien 
- Denis Donikian, Ravised Armenia
- Armenian Weekly
- Vartan Matiossian, A la recherche d’Aurora : à propos de Ravished Armenia
- Alin K. Gregorian, Scholar Captures Tragedy, Miracle Of Aurora Mardiganian’s Life Story
- Louise Kiffer Sarian, Un autre « Jour des Morts »
- Louise Kiffer Sarian, Journal d'un jeune déporté arménien
- Imprescriptible.Base documentaire sur le génocide arménien.
-  Vahakn N. Dadrian, Les enfants victimes de génocide : le cas arménien, Journal of Genocide Research
 - Nous sommes l’avenir, Nouvelles d'Armenie magazine
- Matthias Bjornlund, Articles, Armenian Weekly
- Matthias Bjornlund,,Violence sexuelle et Génocide Arménien/ Sexual Violence and the Armenian Genocide (trd en francais Georges Festa)-Armenian Trends - Mes Arménies blog
-  Maison de la culture arménienne de Grenoble et du Dauphiné
- Les 8 étapes du Génocide arménien, Armenian Genocide 100 org

- Wikipedia, Genercide
- Wikipedia,Femicide
- Βλάση Αγτζίδη, Το Ολοκαύτωμα των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, Ελευθεροτυπία, Ιστορικά
- Βλάση Αγτζίδη, Εκκαθάριση στο όνομα του νέου έθνους, προσωπικό ιστολόγιο του καθηγητή Kars1918
- Βλάση Αγτζίδη, Τουρκικός εθνικισμός και εκκαθαρίσεις, pontos world


Ενδεικτική Βιβλιογραφία

- Jean-Claude Belfiore, Un acte honteux: Le génocide arménien et la question de la responsabilité turque Broché – 7 juin 2012 Folio,Histoire

- Jean-Claude Belfiore, Moi, Azil Kémal, j'ai tué des Arméniens Broché – 2 mai 2013, ed. Parenthes

- Mikaël Nichanian, Détruire les arméniens. Histoire d'un génocide Broché – 14 janvier 2015, ed. Puf

- Hamit Bozarslan,Raymond Kévorkian, Vincent Duclert, Comprendre le génocide des arméniens, 1915 à nos jours Broché – 12 mars 2015, ed.Talandier


- Raymond Kévorkian,Yves Ternon, Mémorial du génocide des Arméniens, ed. Seuil 2014

- Αρμενία. Αναδρομή στην ιστορία του αρμενικού έθνους,Hovhannes - Sarkis Aghabatian, Εκδόσεις Στοχαστής

- Το χρέος του αίματος. Ο τιμωρός.Τα απομνημονεύματα ενός Αρμένιου πατριώτη, Αρσαβίρ Σιρακιάν, Εκδόσεις Στοχαστής

- Αναζητώντας τους Αρμενίους.Σε Βαλκάνια, Μ. Ανατολή και Καύκασο, Philip Marsden, Εκδόσεις Στοχαστής

- Jacques Derogy (Ζακ Ντεροζύ), Επιχείρηση Νέμεσις Μετάφραση: Οχανές-Σαρκίς Αγαμπατιάν Εκδόσεις Στοχαστής

- Ο ουρανός ήταν μαύρος πάνω απ τον Ευφράτη.Jacques der Alexanian, Εκδοτικός Οίκος Α. Α. Λιβάνη   - Μια επαίσχυντη πράξη. Η γενοκτονία των Αρμενίων και το ζήτημα της τουρκικής ευθύνης,Taner Akçam Εκδόσεις Παπαζήση

 - Αρμενοβυζαντινά. Σχέσεις του αρμενικού έθνους με το μεσαιωνικό ελληνισμό, Chrats Mikael Bartikian,Εκδόσεις Σταμούλης Αντ.

- Η γενοκτονία των Αρμενίων στον ΟΗΕ,  Varoujan Attarian, Εκδόσεις Γόρδιος

- Θεοφάνης Μαλκίδης Η Γενοκτονία των Αρμενίων, Թէոֆանիս Մալքիտիս Հայոց Ցեղասպանութիւնը, Theofanis Malkidis The Armenian Genocide (έκδοση στην ελληνική, αγγλική και αρμενική γλώσσα) Εκδόσεις Γόρδιος 2015

- Αρμένιοι και Έλληνες στις μεγάλες κρίσεις του ανατολικού ζητήματος (1856-1914)Αδελφά έθνη εν μέσω θυέλλης Ι. Κ. Χασιώτης University Studio Press, 2015, 672 σελ.

- Angèle Kourtian, Τα τετράδια της Ανζέλ Κουρτίαν.Μνήμες από τη Μικρασία 1915-1924, Εκδόσεις Πλέθρον 2000
- George Horton, Η μάστιγα της Ασίας, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2000


Οπτικοακουστικό υλικό

- Ravised Armenia
https://www.youtube.com/watch?v=uTnCaW-Uo_s

- The Armenian Journey - A Story Of An Armenian Genocide
https://www.youtube.com/watch?v=gE-XI6blXB0

- Armenian Genocide Documentary BBC
https://www.youtube.com/watch?v=GGuznYgXDeI

 -  Armenian Genocide - Grandma's Tattoos (documentary, in english)
https://www.youtube.com/watch?v=bwj4e_f_1DI


- Τα βουνά της Αρνενίας (ΣΚΑΙ)
https://www.youtube.com/watch?v=UrvUjGWRok4


 Κινηματογραφος

- The Armenian Genocide
  https://www.youtube.com/watch?v=J3r35ycecjk

- Ναχαμπέτ 1977
- Μητέρα (Mayrik) 1991
- Ararat 2002
- The Cut 2014
- Genex 2016


  

****


Το αφιέρωμα στην Γενοκτονία των Αρμενίων βασίστηκε σε γαλλικά, αμερικανικά και ελληνικά αφιερώματα, μαρτυρίες, βιβλία,άρθρα και μελέτες, επίσημες σελίδες της Γενοκτονίας, τη μετάφραση των οποίων έκανε η Β.Α για το Ηistoria. Πηγή και πολύτιμη βοήθεια αποτέλεσε και η σχετική αρθρογραφία του περιοδικού Αρμενικά.Το θέμα θα συμπληρώνεται με νεώτερα στοιχεία και αφιερώματα.

Αφιερώνεται σε όλους τους Αρμενίους και ιδίως στη μνήμη του Αγκόπ Μαρκοσιάν,που μου έμαθε το μεγαλείο της αρμενικής ψυχής 


















Δείτε το πρώτο μέρος: Αρμενία: Από τη Μυθολογία στην Γενοκτονία 1
Δείτε το δεύτερο μέρος μέρος: Αρμενία: Από τη Μυθολογία στην Γενοκτονία 2
Δείτε το τρίτο μέρος: Αρμενία: Από τη Μυθολογία στην Γενοκτονία 3



Παρακαλούμε τους αναγνώστες μας, εάν αντιγράφουν τα θέματα του ιστολογίου, να αναφέρουν την πηγγή σεβόμενοι την προσωπική εργασία και τον κόπο που απαιτείται. Να μην παραλείπονται επίσης οι πηγές και η σχετική ββλιογραφία.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου